Jan Drost – Als de liefde voorbij is

Impressie van het Filosofisch Café op 23 januari 2019

Jan Drost hield een inleiding over zijn recente boek Als de liefde voorbij is. Hij is schrijver en filosoof. Hij heeft zich gespecialiseerd in cultuurfilosofie, met name de filosofie van de liefde. Jan Drost is onder meer verbonden aan de School of Life.

Hij is auteur van:

  • Het Romantisch Misverstand (2011)
  • Denken helpt (2015)
  • Als de liefde voorbij is (2017)

Jan zegt dat hij bij een eerdere lezing kort na het verschijnen van zijn boek op ongezouten wijze werd bekritiseerd: “de titel van het boek, als de liefde voorbij is, klopt niet” . Tja, dat was waar. De liefde voor Jan’s ex was nog springlevend toen hij het boek schreef. Niet de liefde was voorbij, maar de relatie. Toch besloot Jan om de titel te laten zoals die was.

Regelmatig krijgt Jan de vraag voorgelegd hoe lang je moet “afkicken” als een relatie voorbij is, voordat je rijp bent voor een nieuwe liefde. Iemand zei dat je daarvoor de helft van de tijd moet nemen die de relatie duurde. Voor Jan zou dat een vijfjarig bestaan als vrijgezel inhouden. Maar Jan denkt niet dat er een formule voor bestaat. Belangrijk is dat je ex je gedachten niet langer beheerst. En je bent niet goed bezig als je iets met iemand anders begint in de niet uitgesproken hoop dat die ander een soort geüpdatete versie van die ex is.

In de huidige maatschappij is er een overwaardering voor een menstype dat onafhankelijk en autonoom is. Dat autonomie ideaal is doorgeschoten. Het strookt niet met hoe de mens werkelijk in elkaar zit. We zitten niet opgesloten in een hermetisch harnas. En opgesloten in een harnas, kun je niet liefhebben. Een psycholoog, John Bowlby heeft in de jaren 40 en 50 een hechtingstheorie geformuleerd: de eerste ervaring van een baby is gekoesterd te worden. Als deze liefdevolle koestering ontbreekt, als een baby zich niet kan hechten aan de moeder, kan het niet gezond opgroeien. We bevinden ons op een continuüm tussen twee uitersten: zeer veilig gehecht en onveilig gehecht. En deze hechting is bepalend voor de manier waarop wij in een liefdesrelatie staan en ook voor de manier waarop wij een scheiding verwerken. Wij zijn, aldus Drost, bij uitstek sociale wezens. Wie wij zijn wordt bepaald door de verbanden tussen ons en belangrijke anderen. En de partner is veruit de belangrijkste relatie. Een liefdevolle relatie kan helpen om veiliger gehecht te raken.

Met het wegvallen van een partner lijkt het fundament onder je voeten te zijn weggeslagen. Het is bijzonder traumatisch! En behalve de ander verlies je de helft van je spullen, een aantal gemeenschappelijke vrienden, wellicht je huis. Maar je vriendin neemt ook een deel van jou met zich mee, waaronder een schat aan gekoesterde herinneringen. Onze identiteit is een knooppunt van huidige en vorige relaties. En de belangrijkste persoon, de spiegel waarin je jezelf ziet, gaat weg. En dat is zwaar.  Liefde is geen extra “kers op de taart” die je als autonoom individu al of niet kunt toevoegen aan je leven. Nee, wij zijn een naar liefde hunkerend wezen. Dat merk je pas echt als de liefde verdwijnt. Je ervaart dan een soort “oerpaniek.
Gezonde zelfzorg bestaat erin dat je contact zoekt met anderen.


Na de pauze ontstond een dialoog:
Is er een moraal verbonden aan de liefde?
In een relatie is het belangrijk dat je jezelf veilig en gerespecteerd voelt. Dat betekent dat in de liefde dezelfde morele regels gelden als in het dagelijks leven: behandel je partner zoals je zelf tegemoet wilt worden getreden.

Moet je autonoom zijn binnen een liefdesrelatie, of moet je überhaupt autonoom zijn?
Liefde is een vrijwillige afhankelijkheidsverklaring. Je geeft dus altijd een deel van je autonomie prijs. Iemand die allerlei opties openhoudt, zoals de mogelijkheid een liefde te ontwikkelen met iemand anders is geen leuke partner.

Is er een verschil tussen liefdesverdriet en rouw om een overledene?
De overeenkomst is dat je iemand verliest, aan wie je gehecht bent. Dat is traumatisch. Er zijn ook verschillen: bij een weggelopen geliefde hoop je misschien dat hij/zij terugkomt. Een overledene is definitief weg. Bij een weggelopen geliefde zijn er vragen over wiens schuld het is dat de relatie stuk liep en wat de oorzaken waren.

Hoe ga je om met een behoefte aan spanning en avontuur aan de ene kant en een verlangen aan verbondenheid aan de andere kant?
Mensen kennen nu eenmaal uiteenlopende drijfveren. En juist in de liefde komen die aan de oppervlakte. Liefde kan het best gedijen als beiden zich veilig voelen. Een avontuurlijke partner ondermijnt het gevoel dat je op je partner kunt rekenen.

Waarom is het verkeerd om meteen na een beëindigde relatie in een nieuwe affaire te duiken?
De kans is groot dat je onbewust op zoek gaat naar een 2.0 versie van je ex. Je staat nog niet open voor die nieuwe liefde. Je moet eerst een zekere onverschilligheid ontwikkelen ten aanzien van je ex. En je hebt kans dat je nog zo vol bent van positieve of negatieve emoties ten opzichte van je ex, dat je de kwaliteiten van je nieuwe liefde niet ziet.

Loek van Bennekom