Seizoen 2012/2013

10 oktober 2012 – Maarten Doorman - Rousseau en de erfzonde van de authenticiteit
In 2012 is het 300 jaar geleden dat Rousseau werd geboren. En hij is nog altijd onder ons. Want Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) is de uitvinder van het ik zoals wij dat sinds meer dan twee eeuwen nastreven en dat ik staat hoog op de agenda. In de politiek, de kunst, het onderwijs, op tv en in ons eigen leven. Vanaf Rousseau zijn we in de greep van het verlangen naar echtheid. Naar de natuur, naar spontaniteit, jeugd, vriendschap en liefde. Dankzij facebook snappen we dat we onszelf moeten spelen, zoals de echtheid van Boer zoekt vrouw geregisseerd is en de oprechtheid van de politicus het product is van mediatraining.
Authenticiteit is onmogelijk. Dat laat Rousseau al zien. Vooral in zijn eigen leven, waarover hij uitvoerig schrijft. De paradoxen daarin zijn te wijten aan het verlangen naar echtheid. Eerlijkheid leidt tot hypocrisie, heimwee naar de natuur tot aanstellerij. Maar moeten we ons neerleggen bij die sceptische gedachte dat authenticiteit onmogelijk is?
Maarten Doorman doceert cultuurfilosofie aan de Universiteit Maastricht en is bijzonder hoogleraar kunstkritiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 1994 op Steeds mooier. Over vooruitgang in de kunst en publiceerde over Schopenhauer en Nietzsche, over beeldende kunst en literatuur. Doorman was van 1987 tot 2006 criticus bij NRC Handelsblad, schrijft sinds 2006 voor de Volkskrant en was van 1997 tot 2002 panellid bij Zeeman met Boeken (VPRO). Recente boeken zijn De romantische orde (2004), de essaybundel Paralipomena (2007) en Rousseau en ik. Over de erfzonde van de authenticiteit (2012). Zie verder www.maartendoorman.nl.
21 november 2012 – Jan-Hendrik Bakker - De grond van het bestaan
De grond onder onze voeten is een vanzelfsprekendheid. Toch is de moderne mens een grondeloos wezen geworden, en dat niet alleen figuurlijk.  Mensen zijn aardse wezens, maar streven naar verovering van de ruimte. Tegelijk putten wij de aarde uit en is grond een economisch speculatieobject geworden. In de filosofie komen rationele, religieuze en ecologische betekenissen van het begrip grond in een brede context samen.  In de moderne samenleving zien we daarentegen dat de emotionele en culturele waarde van grond steeds meer is verengd tot de marktwaarde. Toch is er de laatste jaren een kentering waarneembaar. Er komt steeds meer aandacht voor de rol van grond in de moderne, stedelijke samenleving.
Jan-Hendrik  Bakker is filosoof en essayist. Hij is de schrijver van Grond (2011) en Welkom in Megapolis (2008). Hij houdt van filosofie die de concrete dilemma’s van het dagelijks leven in beeld brengt en doet ook graag journalistiek onderzoek naar de beleving daarvan. Hij won in 2007 de Jan Hanlo Essay Prijs Klein. Grond werd genomineerd voor de longlist van de Socrates Wisselbeker 2012.
23 januari 2013 – Thecla Rondhuis - De rituele mens
Thecla Rondhuis neemt u mee op haar zoektocht naar leven en drijfveren van iemand die het zelf niet kan ‘zeggen’, naar de condition humaine in het algemeen en naar het rituele gedrag van haar verstandelijk gehandicapte zoon in het bijzonder. De tegenstelling tussen de hartstocht van een moeder en de intellectuele afstand van een filosoof en de verschillen in denkkracht karakteriseren haar betoog. Wat betekenen vrijheid en identiteit dan nog? Vragen die haar boek De mongool, de moeder en de filosoof onder meer oproepen hebben betrekking op: zelfbeschikking, keuzevrijheid en bevoogding (paternalisme); leren, presteren en de prestatiemaatschappij; taal als teken van denken; leven zonder communicatie; observatie en interpretatie; levensdoel, opvoeding en geluk; mens versus dier; ritueel, religie en geloof; abortus en euthanasie.
Dr. Thecla Rondhuis filosofeerde meer dan 25 jaar met kinderen, maakte een serie televisieprogramma’s en schreef verscheidene boeken over dit onderwerp. In 2005 promoveerde ze op een empirisch onderzoek naar de filosofische kwaliteit in het denken van kinderen tussen de 10 en 20 jaar. Daarna verdiepte ze zich als moeder en filosoof in het wezen en de omstandigheden van haar zoon Ramon.
15 maart 2013 – Jacques Claessen over Misdaad, straf en herstel
Op misdaad volgt straf, het lijkt zo vanzelfsprekend en logisch. Straf na misdaad is verdiend ter vergelding van het begane kwaad en daarnaast noodzakelijk ter preventie van toekomstig kwaad, zo luidt de standaardlegitimering. Niettemin kunnen hierbij vraagtekens worden geplaatst. Is straf wel zo moreel en praktisch? Wat is straf eigenlijk en waar komt zij vandaan? Hebben we misdaad altijd primair bestraft? En straffen we tegenwoordig niet vanuit geheel andere motieven dan vroeger, namelijk ter wraakneming, afschrikking en onschadelijkmaking in plaats van ter boetedoening en resocialisatie? En zo ja, hoe komt dat dan? Is herstel van schade en relaties na misdaad niet humaner en effectiever dan straf? En zouden vergeving en verzoening geen prominentere rol dienen te spelen binnen het misdaadrecht? Dient alle recht uiteindelijk niet te draaien om conflictoplossing en de realisering van een vreedzame samenleving? Als dat zo is… helpt straf(recht) ons dan verder – en herstel(recht)?
Jacques Claessen (1980) is als universitair docent straf(proces)recht verbonden aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Maastricht. In 2010 promoveerde hij op het onderwerp ‘Misdaad en straf. Een herbezinning op het strafrecht vanuit mystiek perspectief’. Hij is winnaar van de Bianchi Herstelrecht Prijs 2012. Daarnaast is hij rechter-plaatsvervanger bij de Rechtbank Maastricht.
3 april – Frans Jacobs – Schuld en boete
Bij schuld en boete denken we meestal aan innerlijk erkende fouten die alleen vallen goed te maken door welgemeende boetedoening. Toch kun je je schuldig voelen wanneer je door een dom ongeluk iemand hebt aangereden. En hoe zit het met collectieve schuld, zoals de aantasting van de natuur? Daaraan hebben we allemaal schuld door een optelsom van daden die stuk voor stuk meestal onschuldig zijn. Als hier al sprake is van collectieve schuld, dan kan die niet door boetedoening ongedaan worden gemaakt. Maar evenmin door er een misdaad van te maken die gestraft dient te worden. Het loont de moeite om het veld van schuld en boete nader te verkennen. Deze inleiding wordt gegeven door emeritus hoogleraar wijsgerige ethiek Frans Jacobs.
12 april - Gert Jan Slump - Bij de film: Concrete, Steel and Paint
Deze documentaire (55 min) stelt belangrijke vragen aan de orde over criminaliteit, gerechtigheid, herstel en verzoening en illustreert op indringende wijze hoe kunst de dialoog over diepgaande zaken kan faciliteren. Inleiding en nabespreking staan onder leiding van Gert Jan Slump, criminoloog, sociaal ondernemer en mede oprichter van de Stichting Restorative Justice Nederland.
18 april - Esther Kornalijnslijper - Vertelkunst
Esther Kornalijnslijper neemt ons mee via de taal van verbeelding. Ze is verhalenverteller met een voorliefde voor literaire en poëtische verhalen. Haar vertelstijl is verfijnd. Ze schildert met taal en beweging. Voor deze avond heeft ze verhalen gezocht rond het thema Schuld en Boete. Ze brengt een mix van korte verhalen uit de (wereld)literatuur en gebaseerd op haar eigen leven. Het zijn verhalen – niet te licht, niet te zwaar – die raken aan het thema en dus raken aan ons leven van alledag.
18 april - Coen Simon - Over de behoefte aan dingen die we niet nodig hebben
‘Geluk is de geur van een nieuwe auto’, aldus de succesvolle reclameman Don Draper in de televisieserie Mad Men. Wat zit er verstopt in de dingen waardoor we ernaar kunnen verlangen alsof ons leven ervan afhangt? Waarom hebben we behoefte aan dingen die we niet nodig hebben? En waarom is goud eigenlijk zoveel waard? In Schuldgevoel, essay van de maand, volgt filosoof en publicist Coen Simon (winnaar van de Socrates Wisselbeker 2012) de gangen van onze verlangens, schulden en verspillingen. Op zoek naar de oorsprong van de economie stuit hij op een schuld die nooit kan worden afgelost: het menselijk tekort. We doen alles om maar van ons schuldgevoel af te komen, zelfs verspillen. Het doel van de economie is dan ook nooit de nul op de eindbalans. Hoe rationeel we de schaarse middelen ook verdelen, dit debet blijft altijd staan.