Seizoen 2014/2015

17 september 2014 – Jan Bransen – Een pleidooi voor het gezond verstand
Leken en deskundigen houden elkaar in een onfortuinlijk beklemmende houdgreep waardoor de leken in de ‘vragende houding’ blijven hangen en de deskundigen in de ‘antwoordende houding’ schieten. Daardoor verliezen zij beiden de toegang tot het belangrijkste, kritische en creatieve aspect van ons gezonde verstand: de onderzoekende houding. Filosofie (= de kunst van het stellen van de juiste vraag) kan ons helpen het contact met ons gezonde verstand te herstellen. Dat is geen garantie voor een beter leven. Maar het leidt wel tot een beter begrip van ons leven, het leven van een talige diersoort die ploeterend tussen geboorte en dood van het leven een mooi verhaal wil maken. 
Jan Bransen,
hoogleraar Filosofie van de gedragswetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Schrijver van de boeken: Laat je niets wijs maken en Word zelf filosoof en winnaar van de Socrates Wisselbeker 2014. (www.janbransen.nl)
12 november 2014 – Marco Kunst – Filosoferen met volwassenen over levensvragen n.a.v. het jeugdboek Gewist!
Een goed toekomstverhaal zegt meer over het hier en nu, dan over de toekomst. De schrijver vraagt zich af hoe de wereld zou zijn, als ideeën en ontwikkelingen die we nú belangrijk vinden op de spits worden gedreven. Dit is een filosofische werkwijze. In Gewist, de (anti)utopische toekomstroman, komen een aantal filosofische vragen aan de orde: wat is de waarde van ons streven naar steeds meer welvaart, luxe en veiligheid; wat is zelfbewustzijn; wat is de waarde van kennis van de geschiedenis; hoe moeten ratio, gevoel en intuïtie zich tot elkaar verhouden; wat is de waarde van cultuur zonder natuur… Vrij Nederland schreef over Gewist: ’… veel meer dan een spannende avonturenroman. Het is ook een beginnerscursus in de filosofie, een initiatie in wat van wezenlijk belang is…’. Het wordt sterk aanbevolen om het boek van te voren te hebben gelezen.
Marco Kunst is filosoof en schrijver van o.a. (bekroonde en vertaalde) jeugdboeken. Zijn bekendste titels zijn Gewist en Isa’s droom. Met zijn roman Gewist won hij het Charlotte Köhler Stipendium in 2007. (www.marcokunst.wordpress.com)
10 december 2014 – Erik Heijerman – Filosofie van de muzikale ervaring
Muziek bergt meerdere paradoxen in zich. Zij is een fysiek verschijnsel en dus concreet, maar tegelijkertijd is zij de abstractste van alle kunsten. Wie ernaar luistert, ervaart duidelijk dat zij ons iets te zeggen heeft en tegelijk is het vrijwel onmogelijk om de betekenis van muziek in woorden te formuleren. Ze raakt ons direct diep in ons hart, maar voor het begrijpen van muziek kun je niet om je verstand heen. Het is dit soort paradoxen dat muziek het karakter van een mysterie verleent en de muzikale ervaring ook filosofisch gezien zo interessant maakt.
Erik Heijerman studeerde wiskunde en filosofie, klavecimbel en orgel. Hij was 27 jaar stafmedewerker van de Internationale School voor Wijsbegeerte in Leusden maar tegenwoordig wiskundeleraar, en daarnaast ook al jaren actief als musicus in de Domkerk te Utrecht. Hij publiceerde (met Albert van der Schoot) Welke taal spreekt de muziek, zijn laatste artikel ‘De duiven en de droefheid, muziek en metafoor’ verscheen onlangs in Oane Reitsma e.a. (red.), Muziek ervaren.
14 januari 2015 – Ad Verbrugge – De Staat van Verwarring
Het boek Staat van verwarring. Het offer van liefde is een hernieuwde bezinning op onze tijd, waarin sprake is van strijdige waarden, verbleekte idealen en onzekerheid over de toekomst. In Het offer van liefde ontwikkelt Verbrugge een prikkelende gedachtegang naar aanleiding van de vraag naar de wereldwijde populariteit van de erotische bestseller Vijftig tinten grijs/donkerder/vrij. Daarbij laat hij zien dat de postmoderne mens in staat van verwarring verkeert met betrekking tot de meest elementaire vorm van gemeenschap – die van de liefdesrelatie. Bij uitstek in die (erotische) liefde komt een verlangen naar gemeenschap tot uitdrukking dat indruist tegen onze virtuele consumptiecultuur. Het offer van liefde is een oorspronkelijke wijsgerige verhandeling, niet zozeer ontstaan uit theoretische interesse, maar uit existentiële noodzaak.
Ad Verbrugge is als filosoof niet alleen actief binnen de academische wijsbegeerte. Hij stond aan de wieg van de beweging ‘beroepseer’ en is oprichter en voorzitter van de vereniging Beter Onderwijs Nederland. Verbrugge was jarenlang adviseur bij het programma Buitenhof en zette samen met Clairy Polak het televisieprogramma Het Filosofisch Kwintet op de kaart. Aansluitend is er een leeskring over dit boek.
25 februari 2015 – André Bruijn – Doorgronden van taal, en waarom het vooral (niet) eenvoudig is uit te drukken wat je (niet) wilt!?
Wat je te zeggen hebt en kunnen doorgronden wat de ander wil(de) zeggen, is niet zo vanzelfsprekend en vooral niet eenvoudig, maar evenzo goed ook weer wel! Er zal een zoektocht naar inzichten op de volgende vragen worden aangeboden:

  • Met taal kun je nooit helemaal uitdrukken wat je (niet) wilt … ?!
  • Als dat (niet) zo is, wat betekent taal dan eigenlijk in je eigen leven?
  • Wat zijn bijzonderheden en functies van taal a.d.h.v. diverse linguïstische filosofen?

De avond komt ook in het teken te staan van jezelf en elkaar voeden vanuit ieders kijk op de functie van taal. Is taal geschikt om uit te drukken wat je belangrijk vindt qua waarden en ethische reflectie?
André Bruijn raakte vanuit een achtergrond in Leefbaarheidsmanagement bijzonder geïnteresseerd in de betekenis van organisatie-psychologie en taal in samenwerkingsvraagstukken. Hij schreef als begeleider van organisatie-ontwikkeling en persoonlijk leiderschap, de werkvorm ‘De Kunst van Samen-werken’. (www.bruijnontwikkeling.nl)

31 maart – Jesse Frederik – Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers
Hoe kan het dat de mensen waar we overduidelijk niet zonder kunnen – vuilnismannen, politieagenten, verplegers – zo slecht verdienen, terwijl de onbelangrijke, overbodige of zelfs schadelijke bankiers, lobbyisten en consultants veel beter boeren? Het is deze vraag, in het essay van de maand, waarmee Rutger Bregman en Jesse Frederik de patstelling in het debat over ongelijkheid doorbreken. Met behulp van oude denkers, van Aristoteles tot Marx, laten ze zien dat er niets vanzelfsprekend is aan de verdeling van inkomen en vermogen. In de overtuiging dat economen te weinig weten van filosofie, en filosofen te weinig van economie, tillen ze de discussie naar een hoger plan. Het is tijd om een oude vraag opnieuw te stellen: welke rijkdom is echt verdiend? Tijdens het Filosofisch café Haarlem zal Jesse Frederik nader ingaan op deze vraag.
Jesse Frederik (1989) is correspondent Economie. Hij schrijft over financieel onrecht, economische geschiedenis, dode ideeën van levende economen en levende ideeën van dode economen. Hij schreef eerder onder andere voor Follow The Money, nrc.next, de Volkskrant, Vrij Nederland en de Groene Amsterdammer. In 2013 won hij samen met coauteur Eric Smit de journalistieke prijs de Tegel. Samen met Rutger Bregman schreef Jesse dit jaar het essay van de Maand van de Filosofie onder de titel Waarom vuilnismannen meer verdienen dan bankiers
8 april – Sebastien Valkenberg – Denkles in Ongelijkheid – ronde tafelgesprek
Filosoof en publicist Sebastien Valkenberg (1978) verzorgt deze avond een interactieve blik op het thema van de maand van de filosofie in de vorm van een ronde tafelgesprek. Hij deelt het thema op in vier vragen en maakt daarbij gebruik van voorbeelden uit de actualiteit. De bezoekers van het Filosofisch café Haarlem gaan in kleine groepen zelf aan de slag met een vraag. Vervolgens brengt Sebastien Valkenberg alle input van de tafels samen en geeft na vier rondes een overall beeld van het thema Ongelijkheid.
29 april – Marli Huijer – Tussendenken – naar een nieuwe publieke ruimte
Hoe kunnen we dat wat er tussen mensen is – de publieke ruimte, de omgeving, de netwerken – zo inrichten dat zoveel mogelijk mensen zich er thuis voelen? Het tussendenken verplaatst de aandacht van het eigen ik naar dat wat er TUSSEN ons is: hoe ordenen we de ruimte en de tijd tussen ons, welke gedragsordeningen zorgen dat we vrij en veilig kunnen samenleven? Hoe zorgen we dat er zoveel mogelijk perspectieven zijn op de tussenruimte? Hoe kunnen we zorgen dat veel soorten mensen zich thuis voelen in de publieke ruimte? Daarvoor is het nodig dat er ook veel soorten burgers meepraten over die invulling. Hoe meer soorten mensen meepraten des te veelvormiger de publieke ruimte kan zijn. Het betekent ook dat we elkaar moeten stimuleren om in die publieke ruimte met mensen die we niet kennen in gesprek te gaan.
Filosoof en arts Marli Huijer is Denker des Vaderlands en auteur van Discipline (2013), Ritme (herziene versie 2015) en maakte met Peter Henk Steenhuis het interviewboek Het leven is niet leuk als je je mond houdt (2015). Ze is geen tegen-, geen mee-, maar een tussendenker. Ze wil stemmen van allerlei verschillende mensen laten klinken. Huijer benadrukt keer op keer dat het belangrijk is je vrijmoedig uit te spreken.