Seizoen 2010/2011

5 oktober 2010 - Heidi Muijen - Levensgeluk
Het begin van onze Westerse filosofische traditie wordt gemarkeerd door de wijsheidsspreuk op de tempel van Apollo in Delphi ‘Mens ken u zelf!’ In de inleiding zal deze spreuk worden besproken in de context van de klassieke filosofie van de levenskunst. Vervolgens onderzoeken we of deze wijsheidstraditie ons een filosofische sleutel biedt om onze persoonlijke opvattingen over geluk te verhelderen en bewuster met dit thema in het dagelijkse leven om te kunnen gaan. Bovendien kunnen we de actualiteit erin spiegelen: Zijn hedendaagse beelden over geluk wel zo fundamenteel verschillend van die van vroeger? In hoeverre zijn stoïcijnse, hedonistische, cynische en sceptische opvattingen nog steeds van waarde? Kunnen ze ons helpen de weg in ons overvolle bestaan te vinden, ‘zappend’ tussen werk en privé, hart en hoofd, denken en doen?
Heidi Muijen heeft een filosofische praktijk voor levenskunst en creatieve ontwikkeling: Thymia. Zij heeft in haar praktijk een filosofisch spel ontwikkeld: Mens ken jezelf! Daarnaast is zij aan de master Begeleidingskunde in Rotterdam en aan de ‘Creatieve Therapie Opleiding van de Hogeschool Arnhem/Nijmegen verbonden.
9 november 2010 - Ilco van der Linde - Spiritualiteit en praktisch idealisme
Een betere wereld gaat velen van ons aan het hart. Maar hoe brengen we die dichterbij? Ilco van der Linde laat met zijn projecten zien dat we in actie kunnen komen voor onze idealen. Op zijn zestiende begon hij met Bevrijdingspop en daarna werden vele andere initiatieven door hem (mede) opgestart, zo ook het jaarlijkse klassieke concert op 5 mei voor Carré op de Amstel. In 2002 startte hij met Dance4Life, inmiddels in al meer dan 20 landen actief om jongeren op een eigentijdse manier te betrekken bij het terugdringen van HIV & Aids. Sinds kort werkt Ilco van der Linde aan een nieuw internationaal vredesproject, dat MASTERPEACE gaat heten. Met deze projecten weet hij door “creating heart connections” (jonge) mensen met kunst, muziek of dans zó te raken dat ze nieuwsgierig worden naar moeilijke boodschappen of zelfs voor hun gloednieuwe idealen aan de slag willen gaan. Het hart kent redenen die de rede niet kent. Dáár moet je dus zijn, als je verandering wilt starten.
Zie voor meer informatie: www.ilcovanderlinde.nl.
18 januari 2011 - Maartje Schermer - Maakbaarheid van de mens: zijn er morele grenzen?
Terwijl de geneeskunde zich vroeger bezighield met het genezen van zieke mensen, is het tegenwoordig in toenemende mate mogelijk om gezonde mensen verder te verbeteren. Tegelijkertijd zijn de grenzen tussen ziekte en gezondheid en normaal en abnormaal aan het schuiven. Bijna 1 miljoen Nederlanders slikt antidepressiva: zijn deze mensen werkelijk allemaal ziek? En wat te denken van de toename aan kinderen met diagnoses als ADHD of PPD-NOS? Wat vinden we nog normaal/acceptabel en wanneer is ingrijpen van buitenaf nodig/wenselijk? Hoe ver gaat bijvoorbeeld de cosmetische chirurgie? Zijn we pas normaal als we geen hangende oogleden meer hebben? Is veroudering nog een natuurlijk proces dat bij het leven hoort, of moeten we ook dat proberen te genezen?
Op alle fronten lijken de marges van wat ‘normaal’ is smaller te worden. Dat roept vragen op over de effecten van ons technisch kunnen, over sociale druk en de maakbaarheid van de mens, over de waarde van diversiteit en, uiteindelijk, over onze visie op het goede leven.
Maartje Schermer is als universitair hoofddocent verbonden aan de afdeling Medische ethiek en Filosofie van de geneeskunde van het ErasmusMC te Rotterdam.
1 maart - Erik van Praag - Duurzaamheid
Onze wereld is ernstig in het ongerede geraakt, en duurzaamheid is geen optie maar noodzaak. Duurzaamheid is echter niet uitsluitend een kwestie van technische en organisatorische oplossingen, het is bovenal een kwestie van mentaliteit. En hoewel er een steeds krachtiger onderstroom gaande is in de ontwikkeling van de voor duurzaamheid benodigde mentaliteit, gaat die ontwikkeling niet snel, ver en diep genoeg. Op deze avond zullen we er over spreken wat in dat opzicht van ons gevraagd wordt en hoe we daar kunnen komen. Daarbij speelt het modieuze maar niettemin essentiële begrip ‘spiritualiteit’ een cruciale rol.
Erik van Praag heeft als therapeut, coach, trainer en organisatie-adviseur altijd gewijd aan de bewustwording van zichzelf en anderen. Thans is hij directeur van The Edge bv, een school voor leiderschap (zie www.theedge.nu). Zijn essentiële vraag is hoe is een massale bewustzijnsomslag in de samenleving te realiseren. Enkele publicaties: De Aarde heeft koorts, 7 stappen op de weg naar bewustzijnsontwikkeling en Spiritueel Leiderschap.
7 april 2011 - Marc De Kesel - Goden breken
Marc De Kesel laat ons zien wat geloof en twijfel betekenen in de westerse religies en dat geloven in één God de kenmerken in zich heeft om zich zelf te bestrijden. Marc De Kesel vraagt zich af: wat is geloven? Geloven is iets aannemen dat niet wetenschappelijk te bewijzen valt. Geloven staat dus gelijk aan twijfel. In deze tijd hebben wij van het geloof een doctrine gemaakt. Religie is nu een doctrine waartoe je je bekent of niet. Maar juist bij geloven is twijfel heel belangrijk. Religie kan geen beslag leggen op God. God is God.
Marc De Kesel stelt in Goden breken (Amsterdam: Boom, 2010) de vraag hoe het komt dat de typisch westerse godsdiensten, (Jodendom, Christendom, Islam), veel invloed hebben gehad op de moderne cultuur en tegelijkertijd er fel door zijn bestreden. In dialoog met een rijke traditie van denkers – onder meer Nietzsche, Bergson, Heidegger, Freud, Bataille, Lacan, Assmann, Žižek – laat hij zien dat het monotheïsme (de religies die in één God geloven) zelf de elementen van de moderne godsdienstkritiek in zich draagt; het is een ‘machine’ om goden te maken, maar ook om goden te ‘breken’. ‘Monotheïsme is het in de eerste plaats niet om geloof, maar om geloofskritiek te doen. Waar een monotheïstische religiositeit zich zorgen om maakt, is niet het ongeloof van mensen, maar juist hun geloof.’ Zo luidt de provocatieve stelling die Marc De Kesel in zijn lezing zal verdedigen.
Marc de Kesel (filosoof) is verbonden aan de Arteveldehogeschool Gent en de Faculteit der Filosofie, Theologie & Religiewetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen. Vanuit zijn interesse voor continentale filosofie, publiceert hij over ethiek, kunst- en cultuurkritiek, politieke filosofie, religietheorie en de receptie van de Shoah.
20 april 2011 - Marieke Borren - de film The Truman Show
Truman – ‘true-man’, de ware mens – Burbank (gespeeld door Jim Carrey) is als baby geadopteerd door een entertainment bedrijf en in een kunstmatige wereld geplaatst waarin iedereen buiten hemzelf acteur is. Zijn leven wordt sindsdien 24 uur per dag geregisseerd en gefilmd. Zonder het te weten is hij de hoofdpersoon in een naar hem vernoemde reality tv show die over de hele wereld wordt uitgezonden.
In deze lichtvoetige film worden serieuze hedendaagse existentiële en maatschappelijke kwesties rond de rol van de massamedia in ons leven aan de orde gesteld. Is de grens die we altijd hebben getrokken tussen feit en fictie, echtheid en kunstmatigheid, waarheid en leugen, illusie en bedrog, nog wel houdbaar als we voortdurend zichtbaar zijn – denk aan reality shows, maar ook aan bewakingscamera’s in de openbare ruimte? Welke ruimte blijft er dan nog over voor de authenticiteit en vrijheid van het individu?
Marieke Borren (filosoof) is als docent Politieke en sociale filosofie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en zelfstandig filosofisch onderzoeker.